Als ik niet mijn gedachten ben, wie ben ik dan?

Als ik niet mijn gedachten ben, wie ben ik dan?

Onze gedachten vinden veelal volkomen onbewust en automatisch plaats. Dagelijks hebben we 40.000 tot 60.000 gedachten. Als je er vanuit gaat dat we zo’n acht uur per dag slapend doorbrengen, kom je uit op meer dan 3.000 gedachten per ‘wakker’ uur. Dat is 52 gedachten per minuut en dus bijna een gedachte per seconde. Je zou er moe van worden 🙂

Uit het niets

Het denken heeft een groot effect op ons. Het beïnvloedt onze stemming, gevoelens, fysieke gesteldheid, gedrag. We voelen ons zo verbonden met ons denken, dat wij geneigd zijn te denken dat wij onze gedachten zijn. Het lijkt zo vanzelfsprekend: “Ik denk, dus ik ben”. Maar probeer eens een kort moment met volle aandacht te letten op de stiltes tussen de gedachten. Dan zul je merken dat het denken zich niets aantrekt van dit voornemen; je gedachten blijven komen, uit het niets. Daaruit kun je concluderen dat jij niet degene bent die de stroom van gedachten produceert. Jij bent niet jouw gedachten.

Aandachtsveld gedachten

Bij mindfulnessmeditatie (vipassana-meditatie) zijn verschillende aandachtsvelden, waaronder gedachten. Door deze vorm van meditatie te beoefenen en de aandacht bewust op het denken te richten ben ik gaan beseffen dat ik niet mijn gedachten ben. Niet door erover te lezen of erover te praten, maar door het zelf iedere keer opnieuw te ervaren. Ik heb gedachten, maar ben niet mijn gedachten. Net zo min ben ik mijn gevoelens; ik heb gevoelens. En dan volgt vanzelf de vraag: als ik niet mijn gedachten of mijn gevoelens ben, wie ben ik dan wel?

Waarnemerspositie

Nelly de Jong, coach: “Wat je wel bent is het bewustzijn voorbij al die verschillende dingen. Je kunt dat ook duiden als de waarnemer, de toeschouwer of het bewustzijn voorbij je gedachten, gevoel, etc. Wij mensen zijn in staat om onze gedachten, gevoel, emoties, rollen, etc. van een afstand waar te nemen. Vanuit je bewust-zijn kunnen we leren te kijken naar die gedachten, gevoelens, rollen. En die positie, die waarnemerspositie, je bewust-zijn, dat stille, onveranderlijke punt in jezelf, dat in staat is van een afstand waar te nemen wat er is in jezelf en buiten jezelf is wie je werkelijk bent.” Dit bewust-zijn en het open luisteren naar je hart, naar je innerlijke wijsheid, laat je zien wie je werkelijk bent.

Onpersoonlijke aard

Gedachten zijn geen feiten. Vele gedachten hebben niets met de werkelijkheid te maken. Ze misleiden ons vaak en desondanks hebben ze veel invloed op onze emotionele huishouding. Daarom is het belangrijk om gedachten als object van mindfulnessmeditatie te maken. Joseph Goldstein: “Als we onbewust blijven van opkomende gedachten, is het moeilijk om inzicht te ontwikkelen in hun onpersoonlijke aard en in onze eigen diepgaande en subtiele identificatie met het gedachteproces.”

Golven van de geest

Ieder die begint met meditatie ervaart gedachten in eerste instantie als obstakels en zal proberen het denken te stoppen. Maar gedachten zijn geen obstakels of belemmeringen tijdens meditatiebeoefening, ze zijn objecten van aandacht. Suzuki Roshi: “Als er iets naar boven komt in je geest, laat het komen en laat het gaan. Het zal niet lang blijven. Als je probeert het denken te stoppen, betekent het dat je erdoor gehinderd wordt. Laat je niet hinderen door iets. Het lijkt dat dat ‘iets’ komt van buiten jouw geest, maar eigenlijk zijn het alleen de golven van de geest en als je je niet door deze golven laat hinderen, zullen ze geleidelijk kalmer en rustiger worden …” De geest doet waar hij voor gemaakt is en dat is denken. Waar het om gaat is dat we ons vaak automatisch en onbewust laten meeslepen door gedachten. Met als gevolg onrust, onbalans, stress. Als we leren om gedachten vanuit die waarnemerspositie op te merken, hebben we een keuzemoment: laten we ons meenemen door deze gedachten – inclusief de emoties die ermee gepaard gaan – of beseffen we dat dit enkel maar gedachtengolven zijn die nauwelijks verband houden met de werkelijkheid.

Er zit niemand achter

Mediteren op gedachten is simpelweg gewaar zijn – van gedachten die ontstaan, van de geest die denkt – zonder verwikkeld te raken in de inhoud. “Niet op een trein van associaties springen, niet de gedachte gaan analyseren en afvragen waarom ze komen, maar slechts bewust zijn van het moment dat “denken” plaats vindt. Dingen laten zijn zoals ze zijn. Gedachten zonder oordeel observeren, zonder reactie op de inhoud, zonder vast te klampen, zonder je ermee te identificeren, als zijnde ik, of zelf, of het mijne. De gedachte staat op zichzelf, er zit niemand achter. Het komt ongevraagd.”

Denktank

Naarmate ik mijn bewustzijn train door meditaties en korte, kleine bewustzijnsoefeningen door de dag heen, is het steeds makkelijker om gedachten op te merken. Mike Verest formuleert dat leuk: “Ik heb toegang tot mijn denktank en merk op dat ik niet zelf kies voor deze gedachten. Ik kies er bijvoorbeeld niet voor om mezelf te demotiveren, waarom zou ik dit willen?” En toch zijn ze er: demotiverende, zelfondermijnende, paniekerige, zorgelijke en/of sombere gedachten. Dat dit gebeurt heeft alles te maken met de werking van ons brein en is neurologisch goed uit te leggen. Dat besef vergemakkelijkt het met enige afstand kijken naar je gedachten en je er niet door laten meeslepen.

Meer sturing

Niemand is meester over zijn / haar eigen brein. Maar door jezelf te trainen kun je de keuzemomenten gaan ontwaren: laat ik mij wel of niet beïnvloeden door deze gedachte(n). In essentie komt het er op neer dat je gedachten leert los te zien van wie je bent en zo de relatie met jouw gedachten minder dwingend maakt. Dat betekent gedachten niet hardhandig wegduwen, negeren, maar ze (h)erkennen en er vanuit de waarnemersblik naar kijken. Voor mij werkt het bevrijdend: afstand kunnen nemen van die gedachten die soms hardnekkig mijn realiteit willen zijn. Zo kan ik meer sturing geven aan mijn eigen leven.

Gebruikte bronnen:

‘These Are Not “Your” Thoughts’. Joseph Goldstein, leraar Inzichtmeditatie

‘Mindfulness: Je bent niet wie je denkt dat je bent.’ Nelly de Jong

‘Je bent je denken niet’. Mike Verest

 

Post Comment