Doen wat de situatie vraagt

Doen wat de situatie vraagt

Om mij heen zijn er veel mensen met kanker. Ik heb respect voor de wijze waarop sommigen daarmee omgaan. Ze beseffen dat het niet veel zin heeft om te vechten tegen dat wat je niet kunt veranderen – de ziekte – en proberen zoveel mogelijk dingen aan te pakken die een positieve invloed kunnen hebben op het ziekteproces. Ze zijn positief, maar ook realistisch.

Ik word door hen gesterkt in mijn eigen proces: het omgaan met neuropatische pijn door CPPS en de toenemende beperkingen die daardoor ontstaan. Een veel gedeelde uitspraak met elkaar is dan ook: ‘carpe diem’ – ‘pluk de dag’ – ‘pluk ieder moment’!

In het hier en nu leven

Een levensbedreigende ziekte, een levensingrijpende aandoening is niet niks. Veel toekomstige plannen vallen plots in duigen of zijn op zijn minst onzeker geworden. Flexibiliteit is vereist. De uitspraak van John Lennon raakt de kern: “Het leven is wat er gebeurt terwijl je andere plannen maakt”. De Mexicaanse variant is overigens nog leuker: “Als je God wilt laten lachen, vertel hem dan je plannen.” Al met al is leven in het hier en nu is zo gek nog niet.

Ondanks alle ellende toch in staat zijn om positief te blijven, om lichtpuntjes te zien en zin en betekenis te geven aan het leven. Ik weet zelf maar al te goed hoe moeilijk dat bij tijd en wijle kan zijn, laat staan als je een ernstige levensbedreigende vorm van kanker hebt.

Wat het leven van ons verwacht

De Oostenrijks neuroloog en psychiater Viktor Frankl, die meerdere concentratiekampen overleefde, schreef over zijn ervaringen het boek ‘De zin van het bestaan’. Volgens Frankl was – naast een enorme portie geluk – het vermogen volmondig “ja” te kunnen zeggen tegen het leven de beslissende factor of iemand overleefde in de kampen. Hij citeert veelvuldig Nietzsches uitspraak: “Hij die een reden tot leven heeft, kan vrijwel alle levensomstandigheden verduren”. Voor Frankl was die reden: liefde, schoonheid van de kunst en de natuur, maar ook gevoel voor humor en dankbaarheid. Dit deel ik met hem.

Frankl zijn houding ten opzichte van het leven en toekomst zijn inspirerend: “Het doet er niet zozeer toe wat wíj van ons leven verwachten, dan wel wat het leven van óns verwacht. Het leven stelt ons op de proef. Leven betekent feitelijk verantwoording nemen om de juiste oplossingen te vinden voor onze levensproblemen en om de taken te vervullen waarvoor het leven ieder mens voortdurend stelt”.

Iedere situatie vraagt om een eigen antwoord

Waar het op neerkomt is eigenlijk; doen wat de situatie vraagt. Frankl: “Leven betekent uiteindelijk verantwoordelijkheid nemen om de juiste oplossingen te vinden voor problemen en het vervullen van de taken die het leven constant aan iedereen geeft. Deze taken, en daarmee de betekenis van het leven, verschilt van mens tot mens, en daarmee van moment tot moment. Het is dus onmogelijk om de betekenis van het leven op een algemene wijze te definiëren. Vragen over de betekenis van het leven kunnen nooit beantwoorden worden met generaliserende verklaringen. “Leven” betekent niet iets vaags, maar iets heel echts en concreets, net zoals de levenstaken ook heel echt en concreet zijn. Zij vormen een mens zijn bestemmingen, die verschillend en uniek is voor ieder persoon. Geen mens en geen bestemming kunnen ooit vergeleken worden met een ander mens of bestemming. Geen situatie herhaalt zichzelf, iedere situatie vraagt om een eigen antwoord. Soms vraagt de situatie waarin de mens zich bevindt om zijn eigen lot te creëren door te handelen. Op andere momenten is het beter voor hem om gebruik te maken van de mogelijkheid tot overdenken en op die manier zijn geluk te behalen. Soms wordt een mens gevraagd simpelweg zijn lot te accepteren, zijn kruis te dragen.”

Je eigen houding kiezen

In het concentratiekamp realiseert Frankl zich dat alles van een mens kan worden afgenomen behalve één ding: de laatste van de menselijke vrijheden – om je houding te kiezen tegenover alle mogelijke omstandigheden, om je eigen weg te kiezen. Elke dag, elk uur, elke minuut kreeg hij de mogelijkheid om te beslissen of hij wel of niet toegaf aan de krachten die zijn innerlijke vrijheid bedreigden. Wat bepaalde of hij wel of niet een speelbal werd van de omstandigheden. Plotseling verlies van hoop en moed konden dodelijk zijn. Frankl: “De wezenlijke oorzaak van de dood van mijn vriend moet dan ook worden gezocht in het feit dat de verwachte bevrijding achterwege bleef, waardoor hij ernstig teleurgesteld was. Zijn geloof in de toekomst en zijn wil tot leven waren verlamd en zijn lichaam viel ten prooi aan ziekte.”

Innerlijke vrijheid

Hoop en moed houden is essentieel. Ons richten op datgene wat het leven zo leuk maakt: bomen in het bos, de zon die schijnt, de zee, het strand, muziek, hand in hand lopen met je geliefde of met je kind. Daar intens van genieten en je daaraan vast houden, hoe slecht de situatie ook is. Ieder mens heeft de innerlijke vrijheid en het vermogen te bepalen hoe hij of zij zich tot het leven verhoudt, licht te zien aan het einde van de tunnel of alle hoop op te geven. Iedere dag, ieder uur, iedere minuut kunnen we de keuze maken hoe met dingen om te gaan.

Gebruikte bron: “Viktor Frankl over ‘ja’ zeggen tegen het leven” Floris (oftewel De idioot)

Post Comment