Geluidsgevoelig en tinnitus

Geluidsgevoelig en tinnitusGeluidsgevoelig en tinnitus

Oordopjes in, koptelefoon op; het is een vast onderdeel van het straatbeeld. Een vervreemdend beeld dat mij altijd wat verdrietig maakt; mensen die zich afsluiten van de omgeving, niet geïnteresseerd lijken te zijn in contact met anderen. Maar sinds een tijdje weet ik dat een koptelefoon niet altijd betekent dat iemand zich heeft opgesloten in zijn of haar eigen geluidsbubbel. Een vrouw die bij mij de training MBSR volgt is hoogsensitief en geluidsgevoelig, daarom draagt zij regelmatig een koptelefoon met noisecancelling. Het is een geluiddempende koptelefoon die het omgevingsgeluid automatisch wegfiltert.

Het fascineert mij. Wanneer besluit je om zo’n koptelefoon te gebruiken? Welke geluiden ervaar je als irritant, wat wil je niet horen? Kan noisecancelling ook averechts werken? Aangetoond is dat de training MBSR / mindfulnessbeoefening mensen die last hebben van tinnitus – constante ruisende, piepende of fluitende geluiden in het oor – kan ondersteunen. Zou dat in dezelfde lijn ook kunnen helpen voor mensen die geluidsgevoelig zijn?

Concentratieproblemen

Toevallig stond er een tijdje geleden een interessant artikel in de Correspondent, geschreven door Zeno Siemens-Brega en Nina Polak: “De moderne mens komt met oordoppen – en wordt langzaam overgevoelig voor geluid van de ander.” Zij geven aan dat veel van de huidige commerciële aanbieders van noisecancelling schermen met de belofte van concentratie. Mensen hebben steeds meer moeite om zich te concentreren. Siemens-Brega en Polak: “Geen wonder, het moderne leven is luid en chaotisch en de moderne mens krijgt al genoeg prikkels te verstouwen. Voor ons welzijn en onze productiviteit wordt het steeds crucialer geacht om die prikkels te reguleren, ook waar het geluid betreft.” Commerciële bedrijven spelen gretig in op concentratieproblemen en zo is er een groeiende markt ontstaan in technologische geluidscontrole.

Optimale geluidstoestand

Volgens mediawetenschapper Mack Hagood “passen deze apparaten bij onze informatiegedreven wereld, waarin we zoveel mogelijk informatie tot ons (moeten) nemen. Dat levert een aversie op tegen ruis, de stoorzender die ons ervan weerhoudt de juiste info te absorberen. De informatieverslaafde moderne mens associeert ‘goed’ geluid dan ook met efficiëntie en zelfexpressie, schrijft Hagood. Slecht geluid is dat wat je daarvan weerhoudt. Het antwoord van techbedrijven bestaat uit individualistische oplossingen in dienst van de optimale gemoedstoestand.”

Eigen filterbubbel

Hagood citeert een techjournalist die enthousiast reageert op de nieuwste oordopjes: ‘Ik wil in mijn eigen filterbubbel wonen!’ Precies dat maakt dat ik het niet fijn vind om mensen met oordopjes in of koptelefoons op tegen te komen in het bos of op straat. Voor mij is contact met mijn omgeving belangrijk; elkaar bij het passeren begroeten zorgt voor een kortstondig gevoel van verbondenheid. Even een vriendelijk woord, een knikje, een glimlach; het geeft mijn dag kleur. Dat stokt bij mensen die kiezen voor hun eigen filter- of geluidsbubbel. Ondanks dat ik de laatste tijd mensen met oordopjes in of koptelefoon op bewust groet, blijft dat toch iets geforceerds hebben en ontbreekt over het algemeen dat gevoel van contact.

Individualisme en controle

Nu ik weet dat noisecancelling bestaat, is mijn kijk op mensen met een koptelefoon op overigens wel wat verandert. Als ik nu iemand met een koptelefoon op zie lopen of fietsen, vraag ik mij direct af of er muziek wordt geluisterd of dat er geluid van buiten wordt gedempt. Maakt dat gevoelsmatig dan wat uit? Ja, toch wel. Door naar zelfgekozen muziek te luisteren, sluit je je bewust en mijns inziens onnodig af van de omgeving. Een noisecanceling koptelefoon kan nodig zijn voor iemand die overstressed raakt van teveel of hardnekkige geluiden.

Tegelijkertijd heb ik moeite met het groeiende individualisme en besef ik dat die controledrift – wat wil ik wel of niet horen – daar een onderdeel van kan zijn. Daarnaast vraag ik mij oprecht af of noisecanseling op lange termijn niet averechts werkt. Ik heb zelf sinds een paar jaar last van een milde vorm van oorsuizen en weet uit eigen ervaring dat de neiging kan ontstaan om teveel gericht te zijn op het – in mijn geval – suizende geluid, waardoor het lijkt aan te zwellen.

Negatieve spiraal van alertheid

In het artikel wordt dit beaamt. Het perfectioneren van onze geluidsbubbels kan ons ook gevoeliger maken. “Neurologisch onderzoek heeft in de jaren negentig al aangetoond dat gehoor gevoeliger wordt in stille omgevingen. Ons gehoor, net als ons zicht, past zich constant aan het gemiddelde niveau van onze geluidsomgeving aan. Vergelijk het met een kaars, die in een donkere kamer feller afsteekt dan bij daglicht. Je oren ervaren een geluid veel luider in een stille kamer dan in een volle concertzaal. Als je bij een concert staat te dansen en daarna een rustige ruimte betreedt, staan je oren nog op standje ‘concertzaal’, en draait je brein het volume van de geluiden die er wel zijn omhoog. Voor de meeste mensen klinkt dat als een piep. Wanneer je die piep, of een ander geluid, als vervelend, naar, of ‘slecht’ ervaart, kan dit het effect van de volumeknop in de hersenen versterken. Daardoor kan je volgens Hagood in een negatieve spiraal van alertheid terechtkomen.”

Irritanter

“Je gehoor is vatbaarder voor zo’n spiraal dan je zicht. Als je iedere dag acht uur in het donker zit, ga je daar niet veel beter door kijken. Dagelijks in een noise-cancelled omgeving zijn om irritatie te drukken, daarentegen, maakt je wel veel gevoeliger voor elk geluid dat nog doorkomt. Wanneer de buren bijvoorbeeld een feestje geven en je je oordoppen inplugt, raak je mogelijk juist extra gespitst op wat ze doorlaten. Het maakt de herrie haast nog irritanter.”

Controlecultuur

De Engelse geluidswetenschapper Marie Thompson en Hagood sluiten zich aan bij die gedachte. “Ze bepleiten een verruiming van het scala aan emoties die geluiden in ons opwekken. Niet omdat iedereen per definitie overprikkeld is, en niet omdat mensen die geluidshinder ervaren aanstellers zijn, maar omdat geluid zich nu eenmaal niet goed laat controleren, ook niet in onze toenemende controlecultuur. ‘Lawaai is een symptoom’, zoals Hagood stelt. Die controlecultuur en de manier waarop we met lawaai omgaan zegt iets over onze relatie met onze omgeving, met elkaar, met onszelf. Hagood en Thompson roepen op onze oren te openen, iets meer stil te staan bij wat zich in onszelf voltrekt als we de geluiden van een ander afdoen als ‘herrie’.

Oorsuizen

Het oorsuizen ontstond bij mij jaren geleden door het slikken van amitriptyline, een anti-depressiva waarbij ze toevalligerwijs ontdekten dat dit medicijn als bijeffect heeft dat het kan helpen bij neuropatische pijn (zenuwpijn). Gezien de chronische pijn in mijn bekkenbodemgebied haalde mijn toenmalige huisarts mij over om dit eens te proberen. Ik heb het twee week gebruikt. Tot mijn schrik kreeg ik last van oorsuizen en toen ik de bijsluiter las, bleek dit ook een van de mogelijke bijverschijnselen te zijn. Het medicijn hielp niet tegen de pijn, dus ik ben het direct gaan afbouwen. Helaas bleef het oorsuizen. Ondanks de milde vorm is het best lastig om mee om te gaan, bij tijd en wijle. Dankzij mindfulnessbeoefening lukt het mij om me niet te laten meenemen door het suizen en door angstgevoelens (“wat als het erger wordt …”).

Mindfulnessbeoefening

Net als mensen met chronische klachten kunnen ook mensen met tinnitus baat hebben bij mindfulnessbeoefening. In de training MBSR leer je je meer bewust te zijn van het lichaam en vanuit een open, nieuwsgierige, accepterende houding opmerkzaam te zijn. Zonder oordeel. We zijn sterk geneigd om onprettige ervaringen uit de weg te gaan, er een negatief oordeel over te hebben en er tegen te vechten. In de meeste gevallen maakt dit de onprettige ervaring alleen maar sterker. Stress heeft daar een belangrijke rol bij. Het vergroten van het lichaamsbewustzijn biedt de mogelijkheid om onnodige fysieke spanning los te laten, wat in veel gevallen een verminderend effect heeft op de klachten.

Nieuwe gedragsstrategieën

Door de aandacht te trainen leer je stress-signalen vroegtijdig op te merken en er adequater op te reageren. Vermindering van stress zorgt er over het algemeen voor dat de intensiteit van klachten afneemt. Ook krijg je door de training zicht op automatische reacties en patronen in denken en doen die niet behulpzaam zijn en er ontwikkelen zich nieuwe mogelijkheden om deze reacties en patronen te doorbreken. Zo ontstaan er nieuwe gedragsstrategieën die heilzamer zijn voor de tinnitus-klachten.

Opmerken hoe het echt is

Op de site oorsuizen.nl staat omschreven wat mindfulnessbeoefening kan betekenen: “Je leert in het hier en nu te zijn en niet bezig te zijn met gedachten of ervaringen die te maken hebben met het verleden of de toekomst, zoals ‘Had ik maar oordopjes gedragen’ of ‘Wat als het erger wordt’. Je leert opmerken hoe het echt is en welke gedachten je hebt. Dan weet je ineens: ‘Hey, ik ben aan het doemdenken’. Je gaat ook luisteren naar het oorsuizen om het meer te accepteren. We willen het neutraler maken, zodat je ervaart dat het niet bedreigend is. Voor veel deelnemers werkt dit heel goed. Een deelnemer zei laatst: ‘Het is alsof je een bril draagt. Als je daar steeds op let, zie je ‘m ook alsmaar. Als je er niet op let, merk je niet eens dat je ‘m op hebt.”

Veerkracht

Een tijd geleden zag ik een tv-programma over gedragstherapie bij tinnitus. Zoals ook op de site Oorsuizen.nl staat, werd de tinnitus niet gemaskeerd, maar juist opgezocht in een stilteruimte. Voor de mensen in het begin zeer confronterend, maar uiteindelijk leren zij juist in deze situatie te ontspannen, de piep of het oorsuizen te accepteren, wetend dat het niet schadelijk is en dat het ook weer in intensiteit kan afnemen. Dat is precies waar het bij mindfulnessbeoefening bij chronische klachten om gaat. Ik las ergens: “Het maakt veel verschil of je onderscheid kunt maken tussen het geluid dat de gehoorgang binnenkomt en de automatische reactie die je daarop hebt. Van het geluid zelf heb je sowieso last. No doubt. Aan de manier waarop je daar vervolgens mee omgaat, kun je wel degelijk wat doen.” De training MBSR draagt ertoe bij veerkracht te ontwikkelen zodat je beter in staat bent om op een evenwichtige manier om te gaan met chronische pijn, overgevoeligheid voor geluiden en tinnitus.

Gebruikte bronnen:

Artikel: ‘Gevoelig voor geluiden’ De Correspondent, Zeno Siemens-Brega en Nina Polak

Site Oorsuizen: Cognitieve therapie bij oorsuizen

 

2 Comments

  1. Lindy Onderwater
    Lindy Onderwater 23 december 2019 at 16:48 . Reply

    Fijne informatie en ik ontvang graag de nieuwsbrief

Post Comment