Het pad van wond naar wijsheid

Het pad van wond naar wijsheid

Ieder mens heeft lessen te leren in het leven, maar niet iedereen kan of durft die levenslessen onder ogen te zien en te onderzoeken. Mensen die deze lessen niet uit de weg gaan, zijn in staat zijn om hun wonden om te zetten in kracht en uit te groeien tot een inspiratiebron voor anderen. Niet per definitie door woorden, maar door een rustgevende, helende energie die zij uitstralen.

Weg vinden uit de diepten

Elisabeth Kubler-Ross heeft het in dit verband over mooie mensen die niet uit het niets komen: “De mooiste mensen die ik heb ontmoet, zijn degenen die de nederlaag hebben gekend, ze hebben het lijden gekend, ze hebben de strijd gekend, ze hebben het verlies gekend en ze hebben hun weg gevonden uit de diepten. Deze mensen hebben een waardering, een gevoeligheid en een begrip van het leven dat hen vervult met mededogen, nederigheid en een diep liefdevolle rust. De mooie mensen komen niet uit het niets.”

Durf te lijden

Deze mooie mensen, zoals Kubler-Ross ze noemt, zijn in staat geweest om hun wonden tot wijsheid te transformeren. Ieder mens kent lijden in zijn of haar leven, maar vaak viert de ontkenning hoogtij. Kees Klomp in zijn artikel #Durftelijden: “Alhoewel alle mensen lijden, zijn lang niet alle mensen zich hier even bewust van. Veel mensen ontkennen en ontvluchten lijden, en slagen er in om lijden lang ‘de ver van mijn bed show’ te houden. Het ‘voordeel’ van mijn ziekteverleden en de daarbij horende pijnlijke jeugd, was dat het ontkennen en / of ontvluchten van lijden al snel een volstrekt onrealistische optie bleek. Ik heb het natuurlijk wel geprobeerd, en ben er ook nog wel een paar jaar in geslaagd. Ik beleefde mijn laatste heftige astma aanval met ziekenhuisopname zo rond mijn 12e, en was mijn ziekte tot mijn 20e – toen ik na een mental breakdown plotsklaps in een diepe depressie belandde – helemaal vergeten. Maar de realiteit was natuurlijk dat ik mijn jeugd helemaal niet écht vergeten was. Ik dacht dat ik gelukkig was, maar had mijn pijn alleen jaren succesvol weten te verdoven met drank, drugs en heel veel herrie.”

Maskerade beëindigen

In tegenstelling tot Klomp voelde ik al jong dat ik diep van binnen niet echt gelukkig was. Ik heb de pijnlijke jeugdervaringen in mijn leven dan ook nooit ontkend of weggestopt. Met enige regelmaat zocht ik later hulp om bepaalde ervaringen en emoties een plek te geven, zodat ze me minder zouden achtervolgen. Maar een grote confrontatie met lijden moest nog komen. Dat was 8 jaar geleden, de periode dat ik plots hevig geconfronteerd werd met de chronische pijnaandoening CPPS. De grond onder mijn voeten zakte weg, mijn wereld stortte in. Maar er ontstond door de tijd heen ook iets waar ik nu heel dankbaar voor ben. De woorden van Klomp beschrijven het precies: “Ik ging kapot van de pijn en iedereen kon het aan me zien. Mijn beschadigingen lagen open en bloot, moest mijn maskerade beëindigen en iedereen mijn ware – bange, boze, barre – naakte waarheid tonen. Deze coming out – die in eerste instantie voelde als een nederlaag en gezichtsverlies, is achteraf gezien een blessing in disguise en een incarnatiemoment gebleken, die een enorme persoonlijke groei in gang heeft gezet. Doordat ik mijn lijden zo intens heb ervaren, ben ik het goed gaan begrijpen. Ik ben er wijzer – een ervaringsdeskundige – door geworden.”

Pijn is een poort naar groei

Marihuela Belt heeft het over een door eigen wonden ontwikkeld extra zintuig, waardoor je in staat bent een eigen pad van intuïtieve keuzes te ontwikkelen en van grote waarde kunt zijn voor anderen. Pijn is een poort naar groei, schrijft ze. Mooi.

Ons eigen beschermingssysteem zorgt er echter voor dat we de pijn van de wonden niet willen ervaren. “We ontwikkelen overlevingsmechanismen en on- authentiek gedrag om met de pijn om te gaan.” schrijft Robert Bridgeman. “Vandaag de dag heb ik zelf veel pijn opgeruimd, maar er zit natuurlijk nog genoeg. Voor mijn ontwaken was een van mijn beschermingsmechanismen me op te blazen en groter voor te doen dan dat ik was. Als ik (onbewust) pijn voelde werd ik arrogant en opgeblazen. Een methode die je ook bij dieren ziet die in gevaar zijn en zich groter maken dan ze zijn. Als ik ergens lesgeef of spreek ben ik me daarvan bewust en houd ik dit mechanisme goed in de gaten. Als het op dreigt te komen ga ik er met liefde naartoe en maak ik mezelf kleiner. Dit compenseert het opblazen. Ik kan niet zeggen dat het me altijd lukt, maar het geeft een richting.”

Beschermingsmechanisme

De zin ’on- authentiek gedrag ontwikkelen om met de pijn om te gaan’ zorgde ervoor dat ik weer even terugblikte op mijn leven tot nu toe. De innerlijke wonden die ik ben opgelopen zijn niet alleen ontstaan in mijn jonge jaren. Ook later in mijn leven zijn er wonden ontstaan. Wonden horen bij het leven. Iedereen loopt wonden op en ontwikkelt op basis daarvan beschermingsmechanismes. Ze leren herkennen, beseffen dat het opgebouwde mechanismes zijn en ze met mildheid benaderen, daar gaat het om. En ook: ze niet belangrijker en groter maken dan ze zijn.

Mooi, zoals Bridgeman beschrijft hoe hij het mechanisme – je groter voordoen dan je bent – in de gaten houdt en als het opborrelt zich er met liefde naar toe went en zichzelf kleiner maakt. Dat herken ik. Door mijzelf bewust te zijn van dit mechanisme en het op momenten dat het zich voordoet ook te (h)erkennen, ontstaat er mildheid en liefde. Mildheid en liefde voor mijzelf – ik ben goed zoals ik ben – en het bewust hervinden van de verbinding met anderen in plaats van mezelf als het ware af te scheiden.

‘Ik zie je Mara’

Klomp: “Het is onmogelijk en onrealistisch om pijnlijke gebeurtenissen, negatieve gedachten en/of gevoelens je leven lang te vermijden of bestrijden. Dat is ook helemaal niet nodig. De (levens)kunst is om er op de juiste manier mee om te gaan. Het oerverhaal van het boeddhisme vertelt hoe de prins Siddhartha Gautama verlichting bereikt door de verleidingen van Mara – de heer van begeerte en het symbool voor de destructieve, donkerte kanten van de menselijke geest – te weerstaan. Na zijn verlichting leeft de Boeddha nog vele jaren, en trekt hij door India om zijn leer te verspreiden. Over deze periode zijn allerlei verhalen opgetekend, en in vele van deze verhalen wordt de Boeddha nog regelmatig bezocht door Mara. Boeddha en Mara zijn onafscheidelijk. Wat ons dit leert, is dat pijn en donkerte nóóit verdwijnen. Ze horen onlosmakelijk bij de realiteit van mens-zijn. De Boeddha bleef ook na zijn verlichting gewoon een mens. Het verschil dat zijn verlichting maakte, was dat de Boeddha wijs met de realiteit en aanwezigheid van Mara om kon gaan. In plaats van deze te bestrijden of vermijden, was de Boeddha deze gewoon gewaar en (h)erkende hij zijn donkerte in alle openheid met de woorden ‘Ik zie je Mara’. Die openheid is dan ook geen vrijblijvendheid maar een noodzakelijkheid.”

Er is niks mis met pijn

Erkennen dat er lijden is en er open over zijn kan ervoor zorgen dat je het pad van wond naar wijsheid gaat bewandelen. Klomp: “Ik heb aan den lijve ondervonden dat pijn moet worden gezien, gehoord en gedeeld om niet langer geleden te worden. Dat heet verwerking. Verwerking betekent niet dat de pijn overgaat. Het betekent slechts dat je de pijn kunt ondergaan. De pijn blijft. Er gaan bij mij – in het heden – nog zéér regelmatig luikjes open waarmee pijn uit het (ziekte)verleden – in de vorm van angst, woede of verdriet – zich aandient. Alhoewel het er daarbij soms heftig aan toe gaat, lijd ik er niet langer onder. Het doet alleen pijn. Die pijn is niet het probleem. Er is niks mis met pijn.”

Zaadje van mededogen

“Het probleem is de manier waarop we met pijn omgaan. Door het krampachtig te vermijden en/of bestrijden verandert pijn in lijden. Pijn kan pas worden losgelaten als het er in alle openheid mag zijn. De enige manier om donkerte op te heffen, is om er licht op te schijnen. Mijn depressie maakte dit – tegen wil en dank – mogelijk. Het heeft me letterlijk en figuurlijk openhartig gemaakt. Uit zelfbescherming had ik een metersdikke laag gewapend – gezellig – beton om mijn hart heen gebouwd. Deze muur stortte in één keer in. Daarmee werd mijn hart wagenwijd opengezet. Naar mezelf, maar ook naar anderen. Doordat ik mijn eigen lijden kon (h)erkennen, merkte ik ook het lijden bij andere mensen op. Het heeft mijn blik op mensen ingrijpend veranderd en het zaadje van mededogen doen ontkiemen. Het is – tot op de dag van vandaag – het mooist cadeau dat ik óóit heb mogen ontvangen.”

Prachtig omschreven door Klomp. We kunnen de spoken uit het verleden en de dagelijkse beslommeringen in het leven met liefde en begrip benaderen en ervan leren. En zo onze wonden omzetten in kracht. Kracht die ons naast een liefdevolle uitstraling ook en een groot vermogen tot dankbaarheid geeft.

 

Gebruikte bronnen:

‘Beschermingsmechanismen’ Robert Bridgeman

‘Gezien worden zonder voetstuk’ Marihuela Belt

‘#Durftelijden’ Kees Klomp

Post Comment