Is mindfulnessbeoefening teveel ik-gericht?

Is mindfulnessbeoefening teveel ik-gericht?

Er zijn mensen die zich in het begin van de 8-weekse MBSR-training afvragen of het allemaal niet wat teveel ik-gericht is: aandacht geven aan het eigen lichaam, eigen gedachten, gevoelens, reacties en patronen, aan mild en vriendelijk zijn voor jezelf. Het voelt wat ongemakkelijk en ze vragen zich af of het niet beter is om er voor anderen te zijn, in plaats van zo egoïstisch met jezelf bezig te zijn. Een oprechte, mooie vraagstelling en wat mij betreft goed om bij stil te staan.

Bijdragen aan het leven

Waar we ons in de training op richten is: hoe kan ik meer balans vinden in mijn leven? De Oosterse levensfilosofie gaat uit van de vraag: wat wil het leven van mij, hoe kan ik bijdragen aan het leven? Dat lijkt een behoorlijke tegenstelling te zijn. Maar is het dat? Ik denk het niet. Je bent het ook aan anderen verschuldigd om goed voor jezelf te zorgen. Het meest inzichtelijke en overbekende voorbeeld is de veiligheidsinstructie van een stewardess: zet eerst je eigen zuurstofmasker op, voordat je anderen helpt. Terwijl de eerste neiging is om direct te zorgen voor het kind dat naast je zit. Maar ja … wie zorgt er voor het kind, als jijzelf buiten westen raakt?

Onderuit

Datzelfde geldt ook in het dagelijks leven. Als je vooral bezig bent met de zorg voor en het welzijn van anderen, dan gaat de rek er vroeg of laat uit. De spanning in het lichaam bouwt zich op, gevoel van uitputting neemt toe, je krijgt steeds vaker emotionele inzinkingen en voelt je stevast onrustig. Uiteindelijk knapt er iets en ga je onderuit. En dan valt er niets meer te zorgen, dan kan je er niet meer zijn voor die anderen, voor jouw dierbaren.

Navelstaren

Mensen hebben de neiging om iemand die kiest voor persoonlijke bewustzijnsontwikkeling en spiritualiteit, als navelstaarder af te schilderen. En daarentegen het gedrag van iemand die vooral gericht is op de wensen van anderen en zijn of haar eigen behoefte op de tweede plaats stelt, als ‘fatsoenlijk’ te betitelen. Maar speelt het ego bij dat ‘fatsoenlijk gedrag’ ook niet een toontje mee? Als we anderen een gunst verlenen en onszelf op de tweede plaats stellen, verwachten we er stiekem wel wat voor terug. Op zijn minst erkenning en dankbaarheid.

Het voelt misschien egoïstisch om je expliciet te richten op jezelf beter te leren kennen: je eigen drijfveren, overtuigingen, gedragingen, reacties, patronen, je ware natuur en je bewustzijn. Maar juist het inzicht en de zelfkennis die daaruit voortkomen kunnen van grote waarde zijn voor anderen.

Verlichte eigenliefde

Matthieu Ricard, filosoof en boeddhist, schrijft: “We moeten eigenliefde, of, preciezer gezegd, ‘je eigen welzijn wensen’ en egoïsme niet met elkaar verwarren. Volgens de filosoof Ronald Milo leidt eigenliefde tot een verlangen naar eigen welzijn, maar egoïsme tot uitsluitend dat verlangen. Joseph Butler, een Engelse filosoof en theoloog uit de achttiende eeuw, benadrukt de veelvormigheid van wat ons bezighoudt, evenals de gedachte dat het wensen van het eigen welzijn én dat van anderen heel goed te combineren is. Hij pleit voor ‘verlichte eigenliefde’; daarbij kan een van de bijverschijnselen van altruïsme zijn dat het bijdraagt aan ons eigen geluk, zonder dat onze aanvankelijke motivatie daardoor egoïstisch wordt. We doen trouwens allerlei dingen die aan ons eigen welzijn bijdragen, zoals lopen, slapen en ademhalen, die noch egoïstisch, noch altruïstisch zijn.”

Spiritueel ego

En misschien verwacht je dat niet, maar ook op het pad naar zelfrealisatie kan het ego stevig roet in het eten gooien. Juist dan is waakzaamheid van belang. Want bij zelfrealisatie is zelfmisleiding een groot gevaar, als gevolg van iets dat ‘spiritueel ego’ wordt genoemd. De schrijvers van het boek ‘Het Hathor Materiaal’ verwoorden dat treffend: “Als bij de ontwikkeling van je vermogens en talenten het spirituele ego niet onder controle wordt gehouden, heeft het de neiging zelfgenoegzaam en opgeblazen te worden. Dit gebrek aan onderscheidingsvermogen en nederigheid is gevaarlijk. Waarom? Omdat je uit de verheven staten van gewaarzijn zult vallen, als je met minachting en afgescheidenheid naar anderen kijkt. Het spirituele ego kan dus een heel wezenlijk probleem zijn op het pad van verlichting en daarom zijn relaties ook zo’n belangrijk deel van die ontwikkeling.”

Ons-soort-mensen

Met relaties doelen de schrijvers op relaties met mensen die niet vallen in de groep osm (‘ons-soort-mensen’). Met mensen waarmee het contact niet vanzelfsprekend is, relaties die misschien wat meer moeite kosten. Dit spreekt mij zeer aan. En vanuit mijn persoonlijke ervaring kan ik zeggen dat juist door het pad van persoonlijk bewustzijn en zelfrealisatie te bewandelen, contacten buiten de ‘osm-groep’ makkelijker en meer vanzelfsprekend verlopen en ook inspirerend kunnen zijn. Mindfulnessbeoefening is niet zweverig, heeft niets met navelstaren te maken; het is concreet, heeft handen en voeten en werkt verbindend.

Spiritueel kritisch

Annemarie Postma: “Werkelijke spiritualiteit is je bovendien niet alleen naar binnen richten, maar vooral naar buiten richten. Niet alleen navelstarend met jezelf bezig zijn, maar ook met de ander, met de wereld om je heen, de natuur, het milieu, de dieren bezig zijn. En dus kijken welke impact jouw dagelijkse keuzes hebben op dit geheel en daarnaar handelen. Spiritualiteit heeft niets te maken met self-help, maar met other-help. Het fundamentele aspect van spiritualiteit is dan ook altruïsme. Spiritualiteit is het bevorderen van verbinding en eenheidsdenken. Maar het gaat erom dat je dit ook echt leeft. Het is niet iets wat je, zoals veel Westerlingen het wel zien, alleen op zondag doet. Ik ben geen spirituele cynicus of scepticus, maar ik ben wel ‘spiritueel kritisch’. Ik geloof alleen in spiritualiteit die handen en voeten heeft en weet dat er geen werkelijke spiritualiteit is zonder discipline.”

 

Gebruikte bronnen:

De mens egoïstisch? Borrelpraat!’ Matthieu Ricard

Boek ‘Het Hathor Materiaal’, Kenyon en Essene

‘Zingeving is een concept van het ego’ Annemarie Postma

Post Comment